همشهری آنلاین - گروه سیاسی: حملات ماههای اخیر ایران به پایگاههای آمریکا در خلیج فارس، بحث قدیمی درباره آسیبپذیری استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در نزدیکی ایران را دوباره زنده کرده است؛ تا جایی که برخی فرماندهان و تحلیلگران آمریکایی اکنون خواهان انتقال این پایگاهها به مناطق دورتر هستند.
هدف قرار گرفتن گسترده پایگاههای آمریکا از سوی ایران در جریان درگیریای که هنوز پس از گذشت ۴ ماه پایان نیافته، تردیدهای تازهای را درباره امکان تداوم استقرار پایگاههای بزرگ و ثابت نظامی آمریکا در نزدیکی خلیج فارس و حتی سایر نقاط جهان ایجاد کرده است.
به گزارش اکونومیست، یکی از مهمترین چهرههایی که خواهان بازنگری اساسی در آرایش نیروهای آمریکا در نزدیکی ایران شده، فردی است که تا همین چند سال پیش مسئول شبکه گسترده پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه بود.
به گزارش اکونومیت ژنرال کنت اف مکنزی جونیور، فرمانده پیشین فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در فاصله مارس ۲۰۱۹ تا آوریل ۲۰۲۲، گفت که سالهاست از تغییر این وضعیت حمایت میکند و رویارویی اخیر با ایران نیز اعتقاد او را تقویت کرده است که اولویتها، از جمله استقرار هواپیماها، سامانههای تسلیحاتی و دیگر قابلیتهای نظامی آمریکا، باید به سمت غرب منتقل شوند.
مکنزی در جریان یک کنفرانس مجازی که توسط موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا برگزار شد، گفت: کاری که باید انجام دهید این است که این زنجیره پایگاهها را به سمت غرب گسترش دهید تا ایرانیها سختتر بتوانند شما را شناسایی کنند و سختتر بتوانند شما را در برد موشکی خود قرار دهند.
او افزود: البته در طول زمان باید بپذیریم که برد موشکهای ایران افزایش خواهد یافت، اما من در حال حل کردن مشکل امروز هستم.
بهروزرسانی تفکر قدیمی
مکنزی در پاسخ به سوال نیوزویک درباره درسهای جنگ با ایران، پایگاه هوایی العدید در قطر را که مقر پیشروی سنتکام نیز محسوب میشود، «نماد تفکر قدیمی» توصیف کرد؛ تفکری که در عصر جدید جنگهای ترکیبی و مدرن، ارزش راهبردی پایگاههای بزرگ و ثابت را در خاورمیانه و حتی مناطقی مانند آسیا-اقیانوسیه و اروپا زیر سوال برده است.
او گفت: ما باید قادر به جابهجایی باشیم و بتوانیم درباره محل استقرار خود طرف مقابل را فریب دهیم. این موضوع نه تنها نیازمند مدیریت دقیق ردپاهای الکترومغناطیسی است، بلکه مستلزم درک دقیق از سامانههایی است که از فضا ما را زیر نظر دارند و نحوه مقابله با آنها.
مکنزی افزود: این موضوع به شناخت بسیار پیشرفتهای از سامانههای شناسایی نظامی فضایی و همچنین انبوه سامانههای تصویربرداری تجاری موجود نیاز دارد.
به گفته او، آمریکا باید نحوه استفاده از این قابلیتها را هم برای تقویت توان خود و هم برای آسیب رساندن به دشمنان احتمالی به خوبی فرا گیرد و این درسها در هر درگیری و هر نقطهای از جهان کاربرد دارند.
او درباره خاورمیانه توصیه کرد که اسرائیل به دلیل برخورداری از شبکه قدرتمند پدافند هوایی، گزینه مناسبی برای استقرار بخشی از تجهیزات ارزشمند نظامی آمریکا است. در عین حال، وی حفظ بخشی از حضور نظامی آمریکا در برخی نقاط خلیج فارس را نیز ممکن دانست؛ البته با تمرکز بر تقویت دفاع موشکی و پهپادی، مقاومسازی زیرساختها و افزایش همکاری با کشورهای میزبان.
به گفته مکنزی، بازنگری در این راهبرد میتواند ساختار فعلی را با واقعیتهای امروز هماهنگ کند؛ زیرا استقرار نظامی آمریکا در خلیج فارس در ابتدا برای حفاظت از منطقه نفتخیز در برابر اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ سرد طراحی شده بود و بعدها نیز در خدمت جنگهای ضدتروریسم پس از ۱۱ سپتامبر قرار گرفت.
او گفت: آنچه امروز میبینیم، در واقع میراث تصمیمهای گذشته درباره آرایش نیروهاست. هیچ فرد عاقلی مقر پیشروی سنتکام را تنها حدود ۱۰۰ مایل دورتر از ایران مستقر نمیکرد، اما این تصمیم سالها پیش گرفته شد؛ زمانی که تمرکز ما بر عراق، افغانستان و مسائل دیگر بود و نه بر تهدید رو به رشد ایران.
مکنزی افزود: پیشبینی، قلب خردمندی است و هنگام انتخاب محل استقرار مقر پیشروی سنتکام، خرد چندانی به خرج داده نشد.
یک مقام وزارت دفاع آمریکا نیز در پاسخ به نیوزویک گفت: «ما به صورت مستمر محیط امنیتی منطقه و تهدیدهای احتمالی علیه نیروهای مستقر خود را رصد میکنیم و تمامی اقدامات احتیاطی لازم را برای حفاظت از آنها انجام میدهیم.»
او تاکید کرد: «به دلایل امنیت عملیاتی درباره جزئیات اقدامات حفاظتی نیروها اظهار نظر نمیکنیم.»
افسانههای پایگاههای نظامی
اگرچه ابعاد کامل حضور نظامی آمریکا در خارج از کشور محرمانه است، اما به طور گسترده پذیرفته شده که آمریکا بیشترین تعداد پایگاه نظامی خارجی در جهان را در اختیار دارد؛ به گونهای که برآوردها از بیش از ۷۵۰ پایگاه حکایت دارد.
جامعترین برآورد عمومی در این زمینه متعلق به دیوید واین، انسانشناس و نویسنده آمریکایی است که سالها درباره سلطه شبکه پایگاههای نظامی آمریکا پژوهش کرده است. او تعداد تاسیسات نظامی آمریکا در منطقه خاورمیانه بزرگ را حدود ۸۹ پایگاه برآورد کرده است.
پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه پشتیبانی دریایی آمریکا در بحرین، اردوگاه عریفجان در کویت، پایگاه هوایی الظفره در امارات و پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان از مهمترین مراکز نظامی آمریکا در منطقه به شمار میروند.
با این حال، با وجود برتری قابل توجه توان آتش آمریکا، همه این مراکز و دهها پایگاه دیگر از زمان آغاز جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه، هدف حملات مستقیم ایران قرار گرفتهاند.
بخش عمده این حملات با استفاده از موشکها و پهپادها انجام شد؛ از جمله حمله مرگبار به یک مرکز عملیاتی موقت در بندر شعیبه کویت در ماه مارس. همچنین گزارشهایی درباره حمله جنگندههای اف-۵ ایران به اردوگاه بوهرینگ در کویت منتشر شد که نشان میداد حتی تجهیزات قدیمی متعارف نیز میتوانند تهدیدآفرین باشند.
این تهدیدها حتی پس از اعلام آتشبس در ۸ آوریل (۱۹ فروردین ۱۴۰۵) نیز ادامه یافت. با وجود امضای یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران در ۱۷ ژوئن (۲۸ خرداد ۱۴۰۵) و ابراز خوشبینی درباره پیشرفت مذاکرات، درگیریهای متقابل جدیدی رخ داد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که در پایان هفته گذشته ۸ پایگاه نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داده است.
دیوید واین به نیوزویک گفت: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، سرانجام باعث شده باور رایج اما اشتباه درباره نقش پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه و جهان مورد بازنگری قرار گیرد.
او افزود: خسارت گستردهای که ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در خلیج فارس و منطقه وارد کرده، از جمله دهها کشته و میلیاردها دلار هزینه زیرساختی، افسانههای قدیمی درباره این پایگاهها را آشکار کرده است.
به گفته واین، این افسانهها شامل ماهیت دفاعی، کارآمدی نظامی و ضرورت این پایگاهها برای امنیت آمریکا است. او معتقد است این تاسیسات بیش از آنکه امنیت ایجاد کنند، موجب تشویق اقدامات تهاجمی پرهزینه برای آمریکا، کشورهای میزبان و مالیاتدهندگان آمریکایی شدهاند.
او گفت: این جنگ باعث شده بازنگری ضروری در حضور نظامی آمریکا نه فقط در خاورمیانه بلکه در سراسر جهان آغاز شود و تعداد بیشتری از تحلیلگران به این نتیجه برسند که آمریکا باید بسیاری از پایگاههای خارجی خود را تعطیل یا تجمیع کرده و شمار زیادی از نیروهایش را به کشور بازگرداند.
بازنگری اساسی در ساختار نظامی آمریکا
همزمان با بازگشت ایران و آمریکا به میز مذاکرات پس از توافق بر سر کاهش تنش، آینده حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه به یکی از موضوعات اصلی مذاکرات تبدیل شده است.
کاخ سفید نیز نشانههایی از آمادگی برای مصالحه بروز داده است. بند چهارم یادداشت تفاهم امضا شده میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان تصریح میکند که آمریکا متعهد میشود ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای خود را از نزدیکی مرزهای ایران دور کند.
جزئیات این عقبنشینی هنوز مشخص نشده و به توافق جامع با ایران وابسته است، اما ترامپ سابقه طولانی در حمایت از کاهش حضور نظامی آمریکا در خارج از کشور و درخواست از متحدان برای پذیرش سهم بیشتری از هزینههای امنیتی دارد.
گزارشهایی نیز از آغاز برنامهریزی برای این تغییرات منتشر شده است. روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد دولت ترامپ در حال بررسی انتقال برخی عملیاتهای حساس به مناطق غربیتر است؛ اقدامی که پس از آشکار شدن خسارتهای گسترده وارد شده به پایگاه دریایی آمریکا در بحرین، از جمله هزینه بازسازی ۴۰۰ میلیون دلاری آن، جدیتر شده است.
۲ مقام آمریکایی که نامشان فاش نشده، اسرائیل را یکی از گزینههای اصلی برای این انتقال دانستهاند؛ موضوعی که با پیشنهادهای پیشین مکنزی همخوانی دارد.
مایکل روبین، پژوهشگر ارشد موسسه امریکن اینترپرایز و مشاور پیشین وزارت دفاع آمریکا نیز به نیوزویک گفت: جنگ ایران باید به این بحث پایان دهد.
او افزود: استقرار پایگاههای آمریکا در کشورهایی مانند ترکیه و قطر از نظر دیپلماتیک همواره اشتباه بوده، زیرا این کشورها از حضور آمریکا به عنوان نوعی مصونیت سیاسی برای رفتارهای خود استفاده میکنند.
روبین گفت: آنکارا و دوحه میدانند که نسلهای مختلف مقامهای پنتاگون بیش از آنکه تصویر بزرگ امنیت ملی آمریکا را ببینند، به اجاره ارزان زمین و مزایای استقرار نظامی توجه دارند.
او افزود: با توجه به عمق راهبردی قبرس و یونان و همچنین پیشرفت شناورهای تهاجمی جدید، دیگر نیازی به بخش بزرگی از حضور خط مقدم آمریکا در منطقه وجود ندارد.
به گفته روبین، «استقرار نیروها در کویت و قطر نه تنها ایران را مهار نمیکند، بلکه اهرم فشار بیشتری در اختیار تهران قرار میدهد.»
او همچنین به استقرار نیروهای آمریکایی در داروین استرالیا اشاره کرد و آن را نمونهای از ایجاد توان پاسخ دوم در صورت وقوع جنگ با چین دانست.
روبین در پایان گفت: ماهیت جنگ با سرعتی بسیار بیشتر از توان سازگاری پنتاگون در حال تغییر است. شاید زمان آن رسیده باشد که کل ساختار بوروکراتیک موجود برچیده شود و بر اساس درسهای جنگ اوکراین و تا حدی اسرائیل، ساختاری تازه و چابک ایجاد شود.
نظر شما